ก่อนจัดวันตรวจ HIV ในที่ทำงาน ฝ่ายบุคคลควรรู้ว่าประกาศกระทรวงแรงงานปี 2563 ให้นายจ้างส่งเสริมการตรวจเลือดหาเอชไอวีด้วยความสมัครใจและเป็นความลับ สิ่งที่ต้องวางให้ชัดก่อนวันงานมีสามเรื่อง คือไม่มีใครถูกกดดันให้ตรวจ ผลตรวจไม่ย้อนกลับมาถึงบริษัท และผลตรวจไม่มีผลต่องานของใคร

ถ้าอ่านแค่บรรทัดเดียว ให้จำว่า บริษัทเป็นเจ้าของสถานที่กับเวลา ส่วนการตรวจ ผลตรวจ และการดูแลต่อ เป็นเรื่องระหว่างพนักงานกับหน่วยบริการสุขภาพ

ภาพเจ้าหน้าที่ฝ่ายบุคคลพูดคุยกับพนักงานในสำนักงาน มีป้ายฝ่ายบุคคลและห้องบริการทางการแพทย์ด้านหลัง

จัดวันตรวจ HIV ในที่ทำงาน ประกาศกระทรวงแรงงานให้นายจ้างทำอะไร

ประกาศกระทรวงแรงงาน เรื่องการป้องกันและการบริหารจัดการด้านเอดส์ในสถานประกอบกิจการ ลงวันที่ 5 พฤศจิกายน 2563 พูดถึงการตรวจไว้สองด้าน ด้านแรกคือตอนรับคนเข้าทำงาน การรับสมัครและการจ้างงานต้องไม่มีการตรวจหาเอชไอวี ไม่ให้แสดงหลักฐานว่าไม่มีเชื้อ และไม่เอาเรื่องนี้มาเป็นเงื่อนไขจ้างงาน

ด้านที่สองคือการดูแลคนที่ทำงานอยู่แล้ว ประกาศให้นายจ้างส่งเสริมการตรวจเลือดหาเอชไอวีด้วยความสมัครใจและเป็นความลับ โดยมีการให้ข้อมูลและคำปรึกษาทั้งก่อนและหลังตรวจ เพื่อเตรียมความพร้อมด้านอารมณ์และจิตใจ ฉบับเดียวกันยังให้ส่งเสริมสิทธิในการรักษาความลับส่วนบุคคล จัดระบบเก็บรักษาข้อมูลส่วนบุคคลของลูกจ้างที่มีเชื้อเอชไอวี และให้มีผู้รับผิดชอบงานด้านนี้ในสถานประกอบกิจการ

กรมควบคุมโรคเล่าผลสำรวจดัชนีตีตราและเลือกปฏิบัติในผู้มีเชื้อเอชไอวี ประเทศไทย ปี 2566 ว่าพบการถูกบังคับตรวจหรือเปิดเผยสถานะเพื่อใช้สมัครงานร้อยละ 4.3 โดยหน้าข่าวไม่ได้บอกว่าเป็นร้อยละของผู้ตอบกลุ่มใด

Quicky

สมัครใจจริงในที่ที่มีหัวหน้ากับลูกน้อง หน้าตาเป็นแบบไหน

องค์การแรงงานระหว่างประเทศ (ILO) เปิดโครงการชวนคนทำงานตรวจเอชไอวีโดยสมัครใจชื่อ VCT@WORK ในปี 2556 คู่มือของโครงการซึ่งเครือข่ายผู้อยู่ร่วมกับเอชไอวีระดับโลก (GNP+) จัดทำร่วมกับ ILO ในปี 2558 เขียนว่า การตรวจในที่ทำงานสะดวกจนคนมาตรวจมากขึ้นได้ แต่ความสะดวกนั้นอาจเพิ่มความเสี่ยงที่ความลับจะรั่ว และโอกาสเกิดการบังคับ ทั้งแบบตั้งใจและไม่ตั้งใจ

เอกสารเรื่องชุดตรวจด้วยตนเองในที่ทำงาน ซึ่งองค์การอนามัยโลกทำร่วมกับ ILO เมื่อพฤศจิกายน 2561 เขียนว่า การตรวจเอชไอวีทุกแบบต้องสมัครใจจริงและปราศจากการบังคับ จะรับชุดตรวจหรือไม่เป็นทางเลือกของคนทำงาน คนทำงานไม่ควรถูกบังคับให้บอกผลตรวจหรือสถานะกับนายจ้างหรือใครก็ตาม และต้องไม่มีการเลือกปฏิบัติไม่ว่าจะรับชุดตรวจหรือไม่

บางคนที่ไม่มาตรวจรู้สถานะของตัวเองและรักษาอยู่แล้ว การไม่มาจึงไม่ควรถูกตีความ

ตัวอย่างข้างล่างนี้เราเรียบเรียงเอง ไม่ใช่ข้อกำหนดของหน่วยงานใด

  • เขียนในประกาศว่าไม่ตรวจก็ได้ และไม่มีการจดว่าใครไม่มา
  • ไม่ตั้งเป้าจำนวนคนตรวจเป็นรายแผนก
  • ไม่ให้หัวหน้าพาทั้งทีมมาเข้าคิวพร้อมกัน
  • เปิดหลายช่วงเวลา ให้แต่ละคนเลือกมาเองได้
  • บอกช่องทางตรวจนอกที่ทำงานไว้ในประกาศเดียวกัน

วางระบบอย่างไร ไม่ให้ผลตรวจย้อนกลับมาถึงบริษัท

คู่มือของ ILO เขียนว่า ผลตรวจต้องแจ้งกับเจ้าตัวเท่านั้น เว้นแต่เจ้าตัวบอกเองว่าอยากให้คนในครอบครัว คู่ หรือเพื่อนสนิทรู้ด้วย และข้อมูลที่โยงถึงตัวบุคคลได้ต้องอยู่ในมือของคนที่มีพันธะรักษาความลับตามวิชาชีพเท่านั้น วิธีที่คู่มือยกไว้คือ ให้คนที่เห็นผลตรวจลงนามในข้อตกลงรักษาความลับ ใช้รหัสแทนชื่อในบันทึก และเก็บบันทึกแยกออกไป ไม่ให้เป็นส่วนหนึ่งของแฟ้มประวัติพนักงานของบริษัท

ตารางนี้เราสรุปจากหลักดังกล่าว แถวแรกกับแถวสุดท้ายเป็นข้อเสนอของเราเอง

ข้อมูล ใครถือ บริษัทเกี่ยวแค่ไหน
รายชื่อคนที่มาตรวจ หน่วยบริการ ไม่ขอและไม่เก็บ
ผลตรวจรายคน เจ้าตัวกับหน่วยบริการ ไม่เห็น เว้นแต่เจ้าตัวเลือกบอกเอง
บันทึกการตรวจ หน่วยบริการ ไม่อยู่ในแฟ้มพนักงาน
ตัวเลขรวมของงาน หน่วยบริการรวบรวม ตกลงล่วงหน้าว่าจะได้ระดับไหน

แถวสุดท้ายต้องคิดให้ดีถ้าที่ทำงานมีคนน้อย เพราะยอดรวมของคนไม่กี่คนก็ชี้ตัวได้ ส่วนตัวเลขที่หน่วยบริการเก็บมีอะไรบ้าง อ่านต่อที่ วัดผลกิจกรรมตรวจ HIV ด้วยตัวเลขอะไรบ้าง

ชวนหน่วยบริการไหนมาตรวจ และควรจัดคู่กับเรื่องอื่นไหม

คู่มือของ ILO แนะนำให้ที่ทำงานจับมือกับผู้ให้บริการตรวจและสถานที่รักษาที่หน่วยงานด้านเอดส์ของประเทศรับรอง และทำตามแนวปฏิบัติของประเทศนั้น ที่ทำงานที่ไม่มีบริการสุขภาพของตัวเองให้วางทางส่งต่อไปยังบริการที่มีอยู่ และการตรวจในที่ทำงานต้องเชื่อมกับบริการดูแลรักษา

รายงานของ ILO ที่สรุปผลถึงธันวาคม 2559 เล่าว่าโครงการส่งเสริมการตรวจเอชไอวีผ่านกิจกรรมที่ตรวจหลายโรคไปพร้อมกัน เพื่อลดการตีตราและให้คนเข้ารับบริการง่ายขึ้น ตัวอย่างในรายงานมีการผูกกับโปรแกรมตรวจคัดกรองสุขภาพในซิมบับเว และการจัดในวันหรือสัปดาห์ความปลอดภัยและอาชีวอนามัยในยูเครนกับรัสเซีย ถ้าบริษัทมีงานแบบนี้อยู่แล้ว เราเสนอให้วางจุดตรวจเอชไอวีเป็นทางเลือกหนึ่งในงานนั้น และยังต้องถามความสมัครใจเป็นรายคน

ส่วนวิธีชวนคนและการใช้ชุดตรวจด้วยตนเองในงาน เรามีบทความแยกไว้แล้วที่ สร้างความต้องการตรวจ HIV ในงานรณรงค์ ทำอย่างไร

Love2Test

ภาพสรุปเอกสาร 5 อย่างก่อนจัดวันตรวจ HIV เน้นความสมัครใจ การรักษาความลับ และผลตรวจไม่กระทบงาน

ก่อนวันงาน ฝ่ายบุคคลต้องมีอะไรเป็นลายลักษณ์อักษร

คู่มือของ ILO ให้เริ่มจากนโยบายเรื่องเอชไอวีของที่ทำงาน นโยบายต้องเขียนชัดว่า สถานะเอชไอวี ทั้งที่เป็นจริงและที่คนเข้าใจไปเอง จะไม่ถูกใช้เป็นเหตุเลือกปฏิบัติ ไม่ว่าเรื่องรับเข้าทำงาน การทำงานต่อ หรือโอกาสที่เท่าเทียม และควรมีช่องทางจัดการเมื่อความลับรั่ว

ฝั่งไทย ประกาศกระทรวงแรงงานให้นายจ้างคุ้มครองลูกจ้างที่มีเชื้อเอชไอวีให้ทำงานต่อได้ และให้ความเสมอภาคเรื่องสิทธิประโยชน์และสวัสดิการ

เอกสารที่ควรมีก่อนประกาศวันงาน เราเรียบเรียงเองได้ดังนี้

  1. นโยบายที่ผู้บริหารลงนาม ว่าผลตรวจไม่กระทบงาน
  2. ชื่อผู้รับผิดชอบงานด้านนี้ของบริษัท
  3. ข้อตกลงกับหน่วยบริการเรื่องการถือข้อมูล
  4. เส้นทางส่งต่อเมื่อมีคนต้องตรวจยืนยัน
  5. ประกาศถึงพนักงานที่บอกชัดว่าเป็นทางเลือก

ส่วนคำถามของพนักงานว่าควรตรวจเมื่อไรและตรวจแบบไหน ให้หน่วยบริการเป็นผู้ตอบ หรือแนะนำให้อ่านหน้า ตรวจ HIV เมื่อไหร่ดี และควรเลือกการตรวจแบบไหน? ของมูลนิธิเพื่อรัก (Love Foundation) ประกอบ

คำถามที่พบบ่อย

พนักงานที่ไม่มาตรวจ ถือว่าไม่ให้ความร่วมมือไหม

ประกาศกระทรวงแรงงานใช้คำว่าสมัครใจ ส่วนเอกสารขององค์การอนามัยโลกกับ ILO เขียนว่าต้องไม่มีการเลือกปฏิบัติไม่ว่าคนทำงานจะรับชุดตรวจหรือไม่ เราจึงเสนอไม่ให้จดหรือนับว่าใครไม่มา

หัวหน้างานอยากรู้ว่าลูกทีมคนไหนไปตรวจ ตอบอย่างไร

ถ้าวางระบบตามคู่มือของ ILO บริษัทจะไม่มีข้อมูลนี้ให้ตอบ เพราะข้อมูลที่โยงถึงตัวบุคคลอยู่กับคนที่มีพันธะรักษาความลับตามวิชาชีพเท่านั้น

บริษัทเล็กไม่มีห้องพยาบาล จัดวันตรวจได้ไหม

คู่มือของ ILO ให้ที่ทำงานที่ไม่มีบริการสุขภาพของตัวเองวางทางส่งต่อไปยังบริการตรวจที่มีอยู่ และเขียนว่าองค์กรในพื้นที่ช่วยเรื่องสื่อความรู้กับข้อมูลบริการตรวจได้

พนักงานเลือกบอกบริษัทว่ามีเชื้อ ประกาศให้บริษัททำอะไร

ประกาศกระทรวงแรงงานให้นายจ้างคุ้มครองให้ทำงานต่อได้ ให้สวัสดิการอย่างเสมอภาค ช่วยให้ได้รับสิทธิการรักษาพยาบาลตามมาตรฐานกองทุนประกันสังคมและหลักประกันสุขภาพแห่งชาติ แล้วแต่กรณี และส่งเสริมสิทธิในการรักษาความลับส่วนบุคคลของลูกจ้าง

พ่วงรายการตรวจ HIV ไปกับตรวจสุขภาพพนักงานประจำปีได้ไหม

ประกาศไม่ได้เขียนเรื่องตรวจสุขภาพประจำปีไว้ตรง ๆ แต่เงื่อนไขที่วางไว้คือสมัครใจ เป็นความลับ และมีข้อมูลกับคำปรึกษาก่อนและหลังตรวจ รายการที่เจาะตรวจทุกคนโดยไม่ถามจึงไม่ตรงกับเงื่อนไขนี้

Buddy Chat — Love2Test

สรุป

ประกาศกระทรวงแรงงานปี 2563 ให้นายจ้างส่งเสริมการตรวจเอชไอวีด้วยความสมัครใจและเป็นความลับ วันตรวจในที่ทำงานจึงควรตั้งอยู่บนสามเงื่อนไข คือสมัครใจจริง เป็นความลับ และไม่กระทบงาน ทั้งของคนที่ตรวจ คนที่ไม่ตรวจ และคนที่มีเชื้ออยู่แล้ว งานของฝ่ายบุคคลจึงไม่ใช่การตรวจ แต่เป็นการเตรียมนโยบาย หาหน่วยบริการมาร่วม และกันตัวเองออกจากข้อมูลรายคน

ถ้ายังไม่พร้อมทั้งสามเรื่อง เราแนะนำให้เลื่อนวันงานออกไปก่อน

หมายเหตุ บทความนี้ให้ข้อมูลความรู้ทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัย และไม่ใช่คำแนะนำการใช้ยาเฉพาะบุคคล เรื่องยาและการรักษาเป็นการตัดสินใจร่วมกับแพทย์หรือเภสัชกรที่ดูแลคุณ ไม่ควรซื้อ เริ่ม หยุด หรือปรับยาด้วยตัวเอง หากมีข้อสงสัยเกี่ยวกับสุขภาพของตัวเอง ปรึกษาเจ้าหน้าที่สาธารณสุขหรือคลินิกใกล้บ้านได้เสมอ

แหล่งอ้างอิง